Կարգերով պահոցներ՝ Մրգատու ծառեր

Կալամոնդին

Կալամոնդինը (անգլ․՝ Calamondin, Philippine lime կամ Philippine lemon, ռուս․՝ Каламондин, կամ Цитрофортунелла, լատ․՝ Citrofortunella microcarpa) ցիտրուսայինների ընտանիքի բազմամյա, մշտադալար ծառ է։

Կալամոնդինը հիբրիդ է կումկվատի և ցիտրուսիային մեկ այլ տեսակի՝ Մանդարին նարնջագույնի (Citrus reticulata) միջև։

Հիմնականում մշակվում է Ֆիլիպիններում: Ծագումով Ֆիլիպիններից, Բորնեո և Սուլավեսի կղզիներից և Չինաստանից է: Կալամոնդինը շատ է օգտագործվում ֆիլիպինյան ավանդական խոհանոցում՝ տարբեր համեմունքների, ըմպելիքների, ուտեստների, մարինադների և պահածոների մեջ: Օգտագործվում է նաև մալայզիական և ինդոնեզական խոհանոցներում:

Կալամոնդինը նաև դեկորատիվ ծառ է, որը յուրաքանչյուր ոք կարող է աճեցնել տանը: Հաճելի ցիտրուսային բույր, գեղեցիկ և պայծառ տեսք. սա պարզապես մի փոքր թվարկում է այն պատճառների, թե ինչու շատերը սիրեցին նրան: Կարևոր է նաև, կալամոնդինի խնամքը բարդ չէ և խնդիրներ չի առաջացնում նույնիսկ սկսնակների համար:

Ինչպես աճեցնել կալամոնդինը սենյակային պայմաններում

Սենյակային պայմաններում կալամոնդինը ձևավորվում է որպես կոմպակտ թուփ կամ անոստաբուն, փոքր ծառ, իսկ բնական պայմաններում երբեմն հասնում է հինգ մետր բարձրության:

Կալամոնդինի խնամքը համարյա ոչնչով չի տարբերվում մյուս ցիտրուսայինների խնամքից։

Տան պայմաններում ցիտրուսայինների խնամքի ընդհանուր կանոններին կարելի է ծանոթանալ այստեղ ==>

Վնասատուները

Ցիտրուսայինների հիմնական վնասատուներն են՝

  • Վահանակիրը և կեղծ վահանակիրը (Diaspididae, Истинная и ложная щитовки);
  • Սարդոստայնային տիզը (Spider mite, Паутинный клещ, Tetranychidae);
  • Սպիտակաթևիկ (Белокрылка);
  • Ուտիճը (Aphid, Тля)։

ԻՆՉՊԵՍ ՍԵՆՅԱԿԱՅԻՆ ԲՈՒՅՍԵՐԸ ՊԱՇՏՊԱՆԵԼ ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԻՑ ==>

ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԲՈՒԺՄԱՆ ԵՒ ԽՆԱՄՔԻ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐ ==>

Հղումներ

Մանդարին

Մանդարինը (անգլ․՝ Mandarin, ռուս․՝ Мандарин, լատ․՝ Citrus reticulata)  սապատազգիների ընտանիքի ցիտրուս ցեղի մշտադալար, ոչ մեծ ծառ է։ Աճում է արևադարձային և մերձարևադարձային այն շրջաններում,

որտեղ ձմռանը օդի ջերմաստիճանը -8 °C-ից ցածր չի լինում։ Բերք է տալիս տնկելուց 3-4 տարի անց։ Ապրում է 30-40 տարի։ Բազմանում է աչքապատվաստով, ինչպես նաև կտրոններով։ Որպես պատվաստակալ օգտագործվում է վայրի պոնցիրուս եռատերևը (Citrus trifoliata)։ Վեգետացիայի ընթացքում կարող է տալ 3-4 աճ։

Գենետիկական ուսումնասիրությունների համաձայն,՝ մանդարինը բնօրինակ ցիտրուսային 4 տեսակներից մեկն է։ Արհեստական կամ բնական հիբրիդացման միջոցով այն շատ հիբրիդային ցիտրուսային սորտերի նախահայրն է: Կիտրոնի և պոմելոյի հետ մանդարինի հայտնի հիբրիդներ են քաղցր և թթու նարինջները, թուրինջները, շատ տեսակի լիմոններ ու լայմեր:

Սենյակային պայմաններում մանդարին աճեցնելը

Մանդարինը ցիտրուսայիններից ամենաքիչ պահանջկոտն է, տնային պայմաններում այն աճեցնելը ավելի հեշտ է քան լայնորեն տարածված լիմոնը։

Սերմից աճեցնելը

Ցանելու համար վերցնում են հասած մանդարինի թարմ սերմեր: Սերմերը արագ են կորցնում ծլողունակությունը. անհրաժեշտ քանակի ծիլեր ստանալու համար ցանում են եռակի, քառակի ավել սերմեր:

Ցանելուց առաջ սերմերը 10-12 ժամով թրջում են «Էպին-էքստրա» կամ «Ցիրկոն» աճի խթանիչների լուծույթի մեջ: Դա ուժեղացնում է ապագա բույսերի ուժը, խթանում արմատային համակարգի զարգացումը:

Ցանելու ճիշտ ժամանակը հունվարի վերջ-փետրվարի սկզբն է, երբ ցերեկային ժամերը սկսում են երկարել:

Ցանում են փխրուն, սննդարար, ֆոսֆորի բարձր պարունակությամբ հողի մեջ: Հենց ֆոսֆորն է կարևոր դեր խաղում աճի սկզբում: Մեծ քանակությամբ ֆոսֆոր պարունակվում է հումուսում և կոմպոստում:

Սերմերը կամ միանգամից ցանում են առանձին տարաների մեջ, կամ էլ մեկ, ընդհանուր տարայի մեջ՝ հետագայում սածիլելու նպատակով։ Սերմը հողի մեջ ցանելու խորությունը 1 սմ է: Ցանքը լավ խոնավացվում է և ծածկվում պլաստիկով կամ ապակիյով` ջերմոցային միկրոկլիմա ապահովելու համար: Սկզբնական փուլում սածիլի համար լույսը կարևոր չէ, հիմնականը `ջերմությունն է: Ծլեցման համար անհրաժեշտ է օդի 20-25 ° C տաքություն: Ցանքը պարբերաբար ջրում են և օդափոխում: 3-4 շաբաթ անց հայտնվում են առաջին ծիլերը և ցանքը տեղափոխում են լուսավոր տեղ:

Երկու իսկական տերևներ հայտնվելուց հետո սածիլները կարելի է տեղափոխել առանձին ծաղկամանների մեջ: Հենց որ արմատները լցնեն ծաղկամանի ողջ ծավալը, բույսը տեղափոխում են քիչ ավելի մեծ ծաղկամանի մեջ։

Խնամքը

Լուսավորությունը

Բոլոր ցիտրուսայինների նման, մանդարինը սիրում է պայծառ, ցրված լուսավորությունը: Ամենահարմար տեղը արևելյան լուսամուտի գոգին է: Առավոտյան կանուխ այն կլուսավորվի տաք, բայց ոչ կիզիչ արևի լույսով:

Օդի խոնավությունը

Բնության մեջ մանդարինն աճում է խոնավ կլիմայով մերձարևադարձային գոտիներում: Բնակարանում դժվար է ապահովել 90-95% խոնավություն, բայց տանը մանդարինն իրեն հիանալի կզգա նույնիսկ 60-65% խոնավությամբ օդում:

Խոնավության բարձրացման պարզ և բյուջետային միջոց է ծաղկամանի մոտ կամ տակը ջրով լի, բաց տարաների տեղադրումը: Երբ ջուրը գոլորշիանում է, պարբերաբար ավելացնում են: Բայց խոնավոացնելու լավագույն և հուսալի մեթոդը ժամանակակից խոնավեցնող սարքերի օգտագործումն է:

Պետք չէ մոռանալ մի կարևոր կանոնի մասին՝ մանդարինը պետք է հեռու պահել օդը չորացնող ջեռուցման սարքերից:

Օդի ջերմաստիճանը

Ակտիվ աճի շրջանում օդի օպտիմալ ջերմաստիճանը 18-25 ° C է: Աշնանն ու ձմռանը մանդարինը կարող է պահվել ավելի սառը պայմաններում `13-15 ° C ջերմաստիճանում:

Եթե ​​մանդարինը ձմռանը մնում է պատուհանագոգին, ապա պետք է համոզվել, որ ճյուղերը չեն դիպչում պատուհանի սառը ապակիներին և պաշտպանել բույսը ցրտաշունչ օդից:

Հողը

Հողախառնուրդը պետք է լինի թեթև, բերրի և չեզոք թթվայնություն ունենա, այդ պատճառով տորֆ չեն օգտագործում խառնուրդում: Վաճառքում կան ցիտրուսայինների համար նախատեսված պատրաստի խառնուրդներ: Ինքնուրույն պատրաստելու համար հավասար չափերով խառնում են ճմահողը, տերևային հումուսը, փտած գոմաղբը և կոմպոստը:

Ոռոգում

Մանդարինը պետք է ջրել անձրևաջրով կամ ծորակի հնեցված ջրով։ Սառը ջուրը տաքացնում են սենյակային ջերմաստիճանի՝ 20-25 ° C: Ամռանից մինչև աշուն ջրում են հաճախ և առատ, բայց առանց հողը ճահճացնելու։ Ձմռանը ավելի հազվադեպ են ջրում՝ ուշադրություն դարձնելով հողի վերին շերտի խոնավությանը։ Եթե ​​այդ ժամանակահատվածում մանդարինը պտուղներ ունիի, ապա պետք չէ կտրուկ կրճատել ջրելը:

Էտը

Մանդարինը առանց էտելու էլ կաճի, բայց գեղեցիկ բույս, առանց ձևավորման, չի ստացվի: Լավ ձևավորված ծառը պետք է լինի ճյուղավորված և հովհարաձև: Դրա շնորհիվ այն կկարողանա առավելագույնի հասցնել արևի լույսի կլանումը՝ աճի և զարգացման համար:

Ճիշտ կլինի բույսի աճը կարգավորել հենց սկզբից ՝ ավելորդ ճյուղերը քշտելով ու կտրելով։ Գարնանը հասունացած հիմնական ճյուղը էտում են մոտ 15 սմ բարձրության վրա, վերեւում թողնելով մի քանի բողբոջ, որպեսզի կողային ճյուղերը սկսեն դրանցից աճել: Ապագա ծառի հիմնական կմախքային 3-4 ճյուղերը քշտում են 25 սմ երկարության վրա։ Երկրորդ կարգի աճող ճյուղերը քշտում են 10 սմ երկարությամբ: Հետագա 3-րդ և 4-րդ կարգի ճյուղերին թողնում են 5 սմ: Այդպիսով, 2-3 տարի հետո ձևավորվում է կոկիկ, փոքրիկ ծառ: Որպեսզի այն հավասարաչափ աճի, յուրաքանչյուր 10-14 օրը մեկ այն պետք է աստիճանաբար և զգուշորեն շրջվի դեպի լույսը տարբեր կողմերով:

Սնուցում

Մանդարինը սնուցում են 10-12 օրը մեկ անգամ՝ ցիտրուսայինների համար նախատեսված համալիր հանքային և օրգանական պարարտանյութերով: Որպես օրգանական պարարտանյութեր կարելի է օգտագործվել ցածր խտության գոմաղբի կամ խոտերի թուրմեր։

Ձմռանը մանդարինները չեն սնուցում: Այդ ժամանակ բույսի ակտիվությունը կրճատվում է, և արմատները չեն կլանում սննդանյութերը: Արդյունքում, պարարտանյութերը կուտակվում են հողի մեջ` նորմայից ավել խտությամբ:

Ծառը այլ, ավելի մեծ ծաղկաման տեղափոխելուց հետո նույնպես որոշ ժամանակով դադարեցնում են սնուցումը։ Չէ որ նոր հողի մեջ բույսի համար 1-2 ամսվա սնունդ կա:

Տեղափոխում

Մանդարինը այլ ծաղկամանի մեջ տեղափոխում են աճելուն զուգընթաց: Մինչև 7 տարեկան բույսերը անհրաժեշտ է լինում տարին մեկ անագամ տեղափոխել, իսկ ավելի մեծերը ՝ 5 տարին մեկ:

Տեղափոխումն անում են ձմռան վերջին կամ գարնան սկզբին: Նոր ծաղկամանի տրամագիծը չպետք է գերազանցի նախորդի չափսը 3-5 սմ-ից ավելի:

Տեղափոխելիս աշխատում են բույսին նվազագույն վնաս հասցնել՝ պահպանել արմատն իր հողակույտով: Տեղափոխելուց առաջ և հետո բույսը ջրում են: Նոր ծաղկամանը լավ դրենաժային շերտ պետք է ունենա:

Կոշտ ջրով ջրելու դեպքում, ժամանակի ընթացքում հողի մակերեսին կարող է առաջանալ սպիտակ աղերով աղտոտված շերտ: Ցանկալի է տարեկան 2 անգամ փոխարինել այդ 2-2,5 սմ խորությամբ շերտը նոր հողով:

Հաճախակի տրվող հարցեր

Ինչպե՞ս արագացնել մանդարինի բերքատու դառնալը

Դրա համար կան մի շարք միջոցառումներ՝

  • Ցանելուց առաջ սերմերի մշակում խթանիչ նյութերով։ Օրինակ սրանցով՝ «Эпин-экстра», «Циркон», гумат натрия, «Гетероауксин» Այս խթանիչները վաղ տարիքից բույսերին օգնում են հարմարվել չոր օդին և լուսավորության պակասին:
  • Ամենաուժեղ, առողջ տնկիների ընտրությամբ։ Ծուռ ճյուղեր չունենան, խոշոր տերևներ և ձիգ տեսք ունենան:
  • Հավասարակշռված սնուցում։ Ֆոսֆոր-կալիումի պարարտանյութերով կանոնավոր սնուցումը այլ միկրոտարրերով սնուցելու հետ միսաին խթանում է պտղաբերությունը:
  • Կմախքային ճյուղերի ծայրերի քշտելը (կտրելը) խնայում է բույսի ուժը և օգնում բույսին պտղաբեր կարճ ճյուղերով սաղարթ կազմել:
  • Ակոսումն ու օղակումը հին մեթոդներ են, որոնք թույլ են տալիս վերաբաշխել սննդանյութերի հոսքը սաղարթին և դրանով արագացնել պտղատու բողբոջների ձևավորումը:
  • Պատվաստումը։ Պատվաստացուն՝ գարնան սկզբին կտրված մանդարինի մատղաշ կտրոնը պատվաստվում է ցանկացած ցիտրուսայինի սերմից աճեցված պատվաստակալի վրա: 2-3 տարի անց ձեւավորվում է մեկ բույս, որը սկսում է ծաղկել ու պտուղ տալ:

Ինչու են մանդարինի ծաղիկները թափվում

  • Եթե ​​բույսը չունի բավարար ուժ և էներգիա բոլոր ծաղիկները պտղի վերածելու համար, կրճատում է դրանց քանակը:
  • Սենյակի օդի բարձր ջերմաստիճանը բացասաբար է ազդում ծաղիկների ձևավորման վրա: Ջերմության պատճառով ծաղիկներն ու բողբոջները թափվում են կամ ծաղկման գործընթացը հետաձգվում է ավելի ուշ ժամկետի:
  • Այդպես մանդարինը կարող է արձագանքել անկանոն ջրելուն, օրինակ, երբ ծաղկամանի հողը թողնում են իսպառ չորանա, այնուհետև շատ առատ ջրում են:
  • Ազոտի ավելցուկը սնուցման մեջ հանգեցնում է բույսի կանաչ զանգվածի մեծացմանը և քիչ ծաղիկներ են առաջանում, որոնք շուտով սկսում են թափվել:

Ինչու են մանդարինի տերևները դեղնում և թափվում

Պատճառներից մեկը ազոտի և երկաթի պակասը կարող է լինել։ Ազոտի պակասի դեպքում դեղնելը սկսվում է բույսի ստորին տերեւներից և տարածվում ամբողջ բույսի վրա: Որպես բուժում բույսը ցողում են միզանյութի կամ բորի թթվի լուծույթով `1 գ, 1 լիտր ջրին:

Քլորոզոի՝ երկաթի պակասի պատճառով առաջացած հիվանդության դեպքում, սկզբում մատղաշ տերևները դառնում են բաց դեղնավուն, ապա հին տերևներն են փոխում գույնը: Քլորոզի համար մանդարինը ամսական մեկ անգամ ցողում են երկաթի խելատով:

Բացի նշված պատճառներից, տերևները կարող են դեղնել և թափվել ՝ պայմանավորված հետևյալով՝

  • չոր օդ սենյակում;
  • միջանցիկ քամիներ;
  • հողի գերպարարտացում;
  • տեղի փոփոխություն։

Տերևաթափ կարող է լինել նաև բնական պատճառներով. աշուն-ձմեռ ժամանակահատվածում հանգստի ռեժիմի անցնելիս:

Վնասատուները

Ցիտրուսայինների հիմնական վնասատուներն են՝

  • Վահանակիրը և կեղծ վահանակիրը (Diaspididae, Истинная и ложная щитовки);
  • Սարդոստայնային տիզը (Spider mite, Паутинный клещ, Tetranychidae);
  • Սպիտակաթևիկ (Белокрылка);
  • Ուտիճը (Aphid, Тля)։

ԻՆՉՊԵՍ ՍԵՆՅԱԿԱՅԻՆ ԲՈՒՅՍԵՐԸ ՊԱՇՏՊԱՆԵԼ ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԻՑ ==>

ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԲՈՒԺՄԱՆ ԵՒ ԽՆԱՄՔԻ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐ ==>

Հղումներ

Կիտրոն

Կիտրոնը (անգլ․՝ Citron, ռուս․՝ Цитрон, լատ․՝ Citrus medica) ցիտրուսայինների ընտանիքի բազմամյա, մշտադալար ծառ է։

Հայաստանում սխալ կարծիք կա, իբր “կիտրոն”-ը “լիմոնի” հայերեն անվանումն է։ Իրականում դրանք տարբեր ցիտրուսային մրգեր են և չի կարելի լիմոնին (Citrus limon) կիտրոն (Citrus medica) ասել։

Կիտրոնի պտուղը խոշոր, հաստ կեղևով, անուշահոտ ցիտրուսային միրգ է: Կիտրոնի ծառը մեկն է այն չորս օրիգինալ ցիտրուսային ծառերից, որոնցից մնացած բոլոր ցիտրուսային տեսակները զարգացել են բնական կամ արհեստական հիբրիդացման եղանակով:

Կիտրոնը լայնորեն օգտագործվում է ասիական խոհանոցում, ինչպես նաև ավանդական դեղամիջոցներում, օծանելիքում, կրոնական ծեսերի և ընծաների համար: Կիտրոնի հիբրիդները այլ ցիտրուսայինների հետ առանձնանում են իրենց տարածվածությամբ, օրինակ, լիմոնը և լայմերը։

Կիտրոնի տեսակները

Կիտրնի ութ տեսակ կա, դրանք են.

  1. Citrus medica «Corsican»;
  2. Citrus medica «Diamante»;
  3. Citrus medica «Etrog»;
  4. Citrus medica «Sarcodactylus» (հայտնի է նաև որպես «Fingered Citron» կամ Բուդդայի ձեռք «Buddha’s Hand»);
  5. Citrus medica «Bajoura»;
  6. Citrus medica «Chhangura»;
  7. Citrus medica «Madhankri»;
  8. Citrus medica «Turunji»:

Բուդդայի ձեռք կիտրոնի պտուղը (Buddha’s Hand, Citrus medica “Sarcodactylus”)

Կիտրոն աճեցնելը տնային պայմաններում

Խորհուրդ է տրվում կիտրոնն աճեցնել ծառի չափսերին համապատասխանող կավե ծաղկամանում։

Որպես հողախառնուրդ կարելի է կիրառել ցիտրուսայինների կամ կակտուսների համար նախատեսված հողախառնուրդներ՝ ավելացնելով տորֆ, որպեսզի հոը մի քիչ թթվայնություն ունենա։

Մեկ այլ բաղադրատոմս՝

Պարարտանյութ ընտրելիս, ընտրեք հատուկ թթվային հող սիրող բույսերի համար պատրաստված պարարտանյութեր և օգտագործեք դրանք բույսի աճի շրջանում՝ նշված դոզայի կեսի չափով։ Վեգետացիոն շրջանում բույսին սնուցում տվեք 2 շաբաթը մեկ անգամ։

Մի ջրեք կիտրոնի ծառը, մինչև հողը չչորանա մակերեսից մոտավորապես 2,5 սմ ցածր: Ջրելիս օգտագործեք հնեցված ջուր, առատ ջրեք և հետո անպայման թափեք ծաղկամանի տակդիրի մեջ իջած ջուրը։

Ծառը տեղադրեք արևոտ պատուհանի մոտ, որտեղ ջերմաստիճանը չի իջնում ​​+18°C-ից: Գարնանը, եղանակը տաքանալուց հետո, տեղափոխեք դուրս, իսկ աշնանը հետ բերեք:

Կիտրոն աճեցնելու համար օդի հարմարավետ խոնավությունը 50% է: Ամռանը, նման ցուցանիշ ապահովելու համար, բույսը տեղադրում են ջրով ու քարերով լցված, լայն տակդիրի վրա՝ այնպես, որ ջուրը չհասնի արմատներին։

Կիտրոնի ծառը կսկսի ծաղկել, երբ այն մոտավորապես երեք տարեկան է: Եթե բույսը ներսում է, փոշոտեք ծաղիկները արհեստական եղանակով։

Եթե ձեզ հաջողվի պտուղներ ստանալ, հետևեք, որ ճյուղերը չկոտրվեն պտուղների ծանրության տակ։

Մինչ ծառը դեռ երիտասարդ է, կտրեք դրա կենտրոնական ճյուղի գագաթը, որպեսզի կողային ճյուղավորում գնա։ Էտեք նաև կողային ճյուղերը, մինչ բույսը փոքր է` կարճ, ուժեղ հորիզոնական ճյուղեր ստանալու համար, որոնք ունակ կլինեն տալ ամենամեծ կիտրոնային պտուղները:

Բազմացումը

Կիտրոնը թույլ զարգացած կորիզներ է ունենում, ուստի բազմացվում է միայն կտրոններով։ Հարկավոր է կտրել 10-15 սմ երկարությամբ, կիսափայտացած ցողուն, թողնել 3 տերև: Կտրվածքը պետք է լինի հարթ, առանց քառթվածքների, դա անելը հարմար է սուր դանակով՝ 30 — 45 աստիճան անկյան տակ: Արմատավորելու համար կտրոնները տեղադրվում են թաց ավազի մեջ ու , ծածկվում ապակիով կամ պլաստիկ թաղանթով։ Արմատակալումը տևում է 3-ից 4 շաբաթ:

Վնասատուները

Ցիտրուսայինների հիմնական վնասատուներն են՝

  • Վահանակիրը և կեղծ վահանակիրը (Diaspididae, Истинная и ложная щитовки);
  • Սարդոստայնային տիզը (Spider mite, Паутинный клещ, Tetranychidae);
  • Սպիտակաթևիկ (Белокрылка);
  • Ուտիճը (Aphid, Тля)։

ԻՆՉՊԵՍ ՍԵՆՅԱԿԱՅԻՆ ԲՈՒՅՍԵՐԸ ՊԱՇՏՊԱՆԵԼ ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԻՑ ==>

ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԲՈՒԺՄԱՆ ԵՒ ԽՆԱՄՔԻ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐ ==>

Հղումներ

Ցիտրուսայիններ

Ցիտրուսայինները (անգլ․՝ Citrus, ռուս․՝ Цитрус, լատ.՝ Citrus) սատապազգիների (Rudaceae) ընտանիքին պատկանող, ծաղկող, մշտադալար ծառերի և թփերի ցեղ է։ Հայրենիքը Չինաստանն է, Ճապոնիան, Արևելյան Հնդկաստանը և Ավստրալիան։

Ցիտրուսայինների որոշ տեսակների բարձրությունը հասնում է մինչև 8 մետրի, ծաղիկները սպիտակ կամ բաց վարդագույն են, շատերի պտուղները ուտելի են, թեթև շփումից արձակում են հաճելի բուրմունք, հասունացած ժամանակ դեղնաոսկեգույն են, նարնջագույն կամ բաց դեղին։

Հայաստանի պայմաններում ցիտրուսայինների մի քանի տեսակներ մշակվում են ջերմատներում և սենյակային պայմաններում՝ թաղարների, արկղերի կամ ծաղկամանների մեջ, իսկ երբեմն նաև՝ ուղղակի ջերմատան գրունտում։

Ցիտրուսայինների տեսակները

Ժամանակակից բոլոր ցիտրուսայինները ունեն ընդամենը չորս «նախնիներ», որոնց երբեմն կոչում են «բնօրինակ» կամ «հիմնարար» տեսակներ։ Դրանք են `

  • Citrus reticulata — Մանդարին, Mandarin orange, Мандарин, Չինաստան;
  • Citrus maxima — Պոմելո, Pomelo, Помело, Մալայան արշիպելագ;
  • Citrus medica — Կիտրոն, Citron, Цитрон, Հնդկաստան;
  • Papeda — Պապեդա։

Մնացած գրեթե բոլոր ցիտրուսային մրգերը հիբրիդներ են, որոնք ներառում են այս չորս տեսակները միմյանց հետ, նրանց հիմնական սերունդների և վայրի ցիտրուսային այլ տեսակների հետ խաչասերված վերջին մի քանի հազար տարվա ընթացքում:

Այժմ, The plant list կայքի տվյալներով, ցիտրուսայինների ցեղն ընդգրկում է 33 տեսակի բույս և ևս 141 անվանումով տեսակների կարգավիճակը դեռ հստակեցված չէ։

Ահա բնության և մարդու միջամտությամբ ստեղծված ցիտրուսայինների մի քանի հանրահայտ հիբրիդ տեսկներ՝

  • Լիմոն (անգլ․՝ Lemon, ռուս․՝ Лимон, լատ․՝ Citrus limon);
  • Նարինջ (անգլ․՝ Sweet Orange, ռուս․՝ Апельсин, լատ․՝ Citrus sinensis);
  • Թուրինջ (անգլ․՝ Grapefruit, ռուս․՝ Грейпфрут, լատ․՝ Cītrus paradīsi);
  • Լայմ (անգլ․՝ Lime, ռուս․՝ Лайм настоящий, լատ․՝ Citrus aurantiifolia);
  • Կումկվատ (անգլ․՝ Kumquat, ռուս․՝ Кумкват, լատ․՝ Citrus japonica);
  • Կալամոնդին (անգլ․՝ Calamondin, Philippine lime կամ Philippine lemon, ռուս․՝ Каламондин, կամ Цитрофортунелла, լատ․՝ Citrofortunella microcarpa);
  • Տանժերին (անգլ․՝ Tangerine, ռուս․՝ Танжерин, լատ․՝ Citrus tangerina);
  • Տրիֆոլիատա (անգլ․՝ Trifoliate orange, ռուս․՝ Трифолиата, լատ․՝ Citrus trifoliata):

Տան պայմաններում ցիտրուսայինների խնամքի ընդհանուր կանոններ

Ցիտրուսային մրգերն ապրում են 50-60 տարի, իսկ տանը հոգատար խնամքի պայմաններում արձանագրվել են մինչև 40 տարեկան ծառեր:

Ծաղկամանը

Ցիտրուսայինի արմատների մեծ մասը բավականաչափ մոտ են հողի մակերեսին, այնպես որ լայն ծաղկամանները խորերից հարմար են։

Արմատավորվող կտրոնների համար հարմար են 15 սմ տրամագծով ծաղկամանները, մեկ տարեկան տնկիների համար՝ 20 սմ, երկուսից երեք տարեկանների համար՝ 25 սմ, չորսից վեց տարեկանների համար՝ 30 — 35 սմ, իսկ հասուն ծառերի համար 40-55 սմ:

Հողը

Ցիտրուսների համար հարմար է պարարտ, փխրուն, օդի և ջրի համար հեշտ թափանցելի հողախառնուրդը՝ 5,5-ից 7,0 pH թվայնությամբ:

Վաճառքում լիում են ցիտրուսայինների համար նախատեսված պատրաստի հողախառնուրդներ, իսկ ինքնուրույն պատրաստելու համար խառնում են՝

Տեղափոխումը

Բույսի աճին զուգընթաց այն քիչ ավելի մեծ ծաղկաման տեղափոխելիս պետք է ապահովել լավ դրենաժային շերտ, որը կարող է կազմված լինել խճաքարերից ու ածխի կտորներից։ Հաջորդը կարող է լինել բարակ շերտով փռված տորֆամամուռը, այնուհետև մի քիչ փտած գոմաղբ և արդեն բուն հողախառնուրդը։

Տորֆամամուռը (սֆագնում) ոչ միայն լավ դրենաժ է ապահովում, այլև պաշտպանում է բույսի արմատները փտելուց ու կլանում, պահում է իր մեջ, այնուհետև վերադարձնում ավելորդ ջուրն ու դրա միջի օգտակար տարրերը։

Հաճախակի տեղափոխումները օգնում են ձևավորել ուժեղ ծառ, ուստի ցանկալի է, որ մատղաշ ցիտրուսայինները տարին երկու կամ նույնիսկ երեք անգամ տեղափոխվեն, իսկ մեծահասակները ավելի հազվադեպ ՝ 3-4 տարի մեկ:

Լուսավորությունը

Ցիտրուսայինների ակտիվ աճի, ծաղկման և պտղաբերման համար լուսավոր ժամերի տևողությունը պետք է լինի առնվազն 12 ժամ: Գարնանն ու ամռանը բավականաչափ արև է: Տան հարավային պատուհանագոգերին գտնվող բույսերը նույնիսկ պետք է կեսօրին ստվերել, բայց խոր աշնանը և ձմռանը նպատակահարմար է կազմակերպել լրացուցիչ արհեստական լուսավորություն, միաժամանակ իջեցնելով օդի ջերմաստիճանը և բարձրացնելով խոնավությունը:

Ցիտրուսային մրգերը լավ են աճում պայծառ, ցրված լույսի ներքո, իսկ արևի ուղիղ ճառագայթները ճնշում են բույսերին, երբեմն տերևները գանգրանում են այդ պատճառով:

Հետաքրքիր է, որ ցիտրուսայինները ընտելանում են մեկ տանը կամ նույնիսկ մեկ պատուհանին և դրանց վերադասավորելու, առավել եւս մեկ այլ տեղ տեղափոխելու դեպքում, կարող են թուլանալ կամ հիվանդանալ։ Մի խոսքով, դժվարությամբ են ընտելանում նոր պայմաններին։

Արդարացված հին հնարք. գարնանը և ամռանը բույսը պատուհանից մի քիչ հեռու է դրվում սենյակում, իսկ աշնանը և ձմռանը տեղադրում են պատուհանագոգին՝ ապակուն մոտ: Այդպիսով, ցիտրուսայինը ողջ տարվա ընթացքում ստանում է մոտավորապես նույն քանակությամբ լույս, ինչպես իր հայրենիքում:

Հավասարակողմ զարգացման համար, խորհուրդ է տրվում երիտասարդ ցիտրուսայինները յուրաքանչյուր 10 օրը մեկ 10 աստիճանով շրջել իր ուղղահայաց առանցքի շուրջ։ Այդպիսի աստիճանական, փոքր շրջադարձերի շնորհիվ բույսը կտրուկ փոփոխություններ չի ունենում:

Ոռոգումը

Ոռոգման համար լավագույնն են անձրևաջուրը կամ հալված ձյան ջուրը։ Ծորակի ջուրը պարունակում է բույսերի համար վնասակար քլոր, որից ոռոգման համար նախատեսված ջուրը մաքրելու համար պետք է այն առնվազն մեկ օր հնեցվի լայն բերանով, բաց տարայի մեջ։

Անհրաժեշտ է կանոն դարձնել բույսը զգուշորեն, դանդաղ, թեթեւ հոսքով, գոլ ջրով ջրելը: Ջրի ջերմաստիճանը լավ կլինի սենյակի օդի ջերմաստիճանից մոտ 5 աստիճանով բարձր լինի։ Լավագույն արդյունքը տալիս է երեկոյան ջրելը, այդ ժամերին բույսերն առավել լավ են օգտագործում հողի խոնավությունը:

Եթե ծորակի ջուրը կոշտ է, անհրաժեշտ է այն փափկացնել։

Սովորական ոռոգումը պետք է միայն խոնավացնի հողը, և կարիք չկա, որ ջուրը հասնի մինչև ծաղկամանի տակդիրը, բայց երրորդ անգամվա ջրելը պետք է լինի առատ՝ այնպես, որ ջուրն անցնի ամբողջ հողակույտով և հասնի տակդիրին։

Հատկապես ուշադիր պետք է լինել ջրելու նկատմամբ երբ ծառը ծաղկած է։

Ցիտրուսայինները շատ լավ են արձագանքում գոլ ջրով ցնցուղի տակ լողացնելուն, միայն թե անհրաժեշտ է պլաստիկ թաղանթով փակել ծաղկամանի հողը։

Սնուցումը

Ծաղկամանի հողը պետք է դիտարկել ոչ թե որպես բույսի սնուցման աղբյուր, այլ որպես ֆիզիոլոգիական միջավայր, որտեղ զարգանում և ապրում է բույսի արմատային համակարգը, որտեղ բոլոր սննդանյութերը պետք է պարբերաբար ավելացվեն:

Մարտ ամսից մինչև հոկտեմբեր, յուրաքանչյուր 15 օրը մեկ անհրաժեշտ է ցիտրուսայինները սնուցել փտած գոմաղբի լուծույթով: Լուծույթի խտությունը պետք է լինի՝

  • ձիու գոմաղբի համար՝ 1:8;
  • կովի գոմաղբի համար՝ 1:10;
  • թռչնաղբի համար՝ 1:25;

Սնուցելուց առաջ բույսը նախապես ջրվում է, որպեսզի հետո կիրառվող պարարտանյութը հավասարաչափ բաշխվի հողում և չայրի բույսի արմատները: Բացի այդ, բույսերի համար օգտակար է ամսական ջրելը կալիումի պերմանգանատի բաց-վարդագույն լուծույթով:

Որոշ պարարտանյութեր (էֆեկտ, Վիտո և այլ) հարմար օգտագործել սաղարթային սնուցման համար, այսինքն, տերևները ցողելու համար։ Այդ դեպքում վերցվում է հողի միջոցով սնուցման չափաբաժնի կեսը:

Փայտի մոխիրը նույնպես լավ սնուցում է։ Սաղարթային սնուցման համար մոխրաջրի զտված լուծույթը պատրաստվում է 1:20 հարաբերակցությամբ:

Սաղարթային սնուցումը շատ արագ դրական արդյունք է ապահովում, ուստի հաճախ կիրառվում է այն դեպքերում
երբ բույսը շտապ օգնության կարիք ունի, օրինակ ՝ ծաղկամանը փոխելիս կամ հիվանդությունների ժամանակ։

Պարարտանյութ ձկներից. 200 գ թարմ կամ սառեցված ձուկը մեկ ժամ եփում են 1 լիտր ջրով: Ստացված արգանակը զտում և պահում են սառնարանում: Օգտագործելուց առաջ 2 ճաշի գդալ արգանակը բացում են մեկ բաժակ տաք ջրի մեջ և լցնում լիտրանոց բանկայի մեջ, այնուհետև ավելացնում են բանկայի ջուրը մինչև 1 լիտր լրանալը և դրանով ջրում են բույսերը:

Ուշադրություն

Պետք չէ սնուցել հիվանդ, թուլացած կամ նոր տեղափոխված բույսերըլ: Նոր ծաղկաման տեղափոխումից 1,5-2 ամիս հետո նոր կարելի է վերսկսել սնուցումը։

Ձմեռացումը

Աշնան վերջին և ձմռանը բնակարանում օդը, որպես կանոն, չափազանց չոր է և տաք, ինչը հատկապես վնասում է ցիտրուսայիններին, որոնք սովոր են զով և խոնավ ձմեռներին իրենց հայրենիքում: Օդի խոնավության բացակայությունը խաթարում է բույսերի բնականոն կենսագործունեությունը, նրանք տերևների միջով ավելի շատ ջուր են գոլորշիացնում, քան նրանց արմատային համակարգը կարող է կլանել: Ձմռանը ջրի պակասություն կարող է առաջանալ նաև այն ժամանակ, երբ հողը հագեցած է խոնավությամբ: Սառած արմատները չեն կարողանում ջրից կլանել սննդանյութերը: Արդյունքում ՝ բույսը կորցնում է տերևները և հիվանդանում: Ջրել պետք զգուշորեն, փոքր չափաբաժիններով։

Գիտնականները մշակել են ցիտրուսայինների ձմռացման երկու ձև՝ (1) առանձնացված, զով սենյակում կամ (2) իր մշտական տեղում՝ պատուհանի գոգին։

Առաջինը ձևը նախընտրելի է, բայց դրա համար պետք է ունենալ պայծառ և զով տեռաս կամ տաքացվող, ապակեպատ պատշգամբ, որտեղ ջերմաստիճանը կարելի է պահել +5-+10 աստիճան տիրույթում: Այդ պայմաններում ցիտրուսայինները բարեհաջող ձմեռում են նույնիսկ լույսի պակասի դեպքում: Ջրելը պետք է լինի շատ հազվադեպ և միայն այնպես, որ փոքր-ինչ խոնավանա հողը։ Այս կերպ բույսերը մտնում են քնի մեջ: Գարնանամուտին սկսում են գոլ ջրով ջրել, ապա և սկսում են ցողել:

Երկրորդ տարբերակում, երբ ​​բույսը ձմեռում է իր տեղում, պետք է ապահեվել ծառի լրացուցիչ լուսավորություն (հոկտեմբերի 15-ից մարտի 15-ը)։ Պատուհանագոգին որքան զով լինի, այնքան լավ: Օդը մաքրելու համար պետք է պարբերաբար բացել պատուհանը, իսկ խոնավությունը բարձրացնելու համար մարտկոցների վրա թաց լաթեր կամ ջրով լի անոթներ դնել։ Ջրելն ըստ անհրաժեշտության, հալված ձյան կամ անձրևային գոլ ջրով, որպեսզի ծաղկամանի միջի հողը տաքանա: Ծաղկամանի հողը լավ կլինի մուլչապատել՝ որպեսզի խոնավությունը երկար պահպանվի և ջրելու կարիք քիչ առաջանա: Ծառի սնուցումը նշված պայմաններում բույսը պահելիս կատարում են ամիսը մեկ անգամ։

Ցիտրուսյինների խնամքը ամռանը՝ բաց երկնքի տակ

Ամռանը ցիտրուսայինները դուրս հանելը օգտակար է, տերևներով կլանելով արևի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները, նրանք ամրանում ու լավ աճում են։ Բայց պետք չէ մոռանալ արտաքին պայմանների կտրուկ փոփոխության բացասական ազդեցության մասին։ Այս դեպքում անցում է կատարվում ցրված մեղմ լուսավորությունից դեպի կոշտ, ուղղակի ճառագայթների լույս, ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների դեֆիցիտից դեպի դրանց առատություն: Հետեւաբար, ավելի լավ է ծառը դնել ստվերում կամ ծառերի սաղարթի տակ: Որպեսզի ծաղկամանը և միջի հողը շատ չտաքանան, ծաղկամանը խորացնում են հողի մեջ:

Կարևոր փուլ է ամռան վերջին կամ աշնանը բույսերի վերադարձնելը պատուհանագոգ: Հողի վրա ցրտահարություն սկսվելուց մեկ-երկու շաբաթ առաջ դրանց պետք է աստիճանաբար ընտելացնել սենյակային պայմաններին։ Ցերեկը դրանք պետք է պահել բաց երկնքի տակ, իսկ գիշերը բերել սենյակ, ջրել գոլ ջրով և ցողել տերևները:

Ձևավորումը

Արթնացող, ոչ պետքական բողբոջները քշտելով (պոկելով) հնարավոր է առաջացնել ճյուղերի աճ ցանկացած ուղղությամբ: Պտղաբերման սկիզբը կախված է նաև բույսի սաղարթի ճիշտ ձևավորումից, եթե ծառը աճում է ձողի տեսքով, բերքի սպասելն անիմաստ է, իսկ եթե այն ուժեղ ճյուղավորվում է, արագ ծաղկում է:

Ճիշտ ձեւավորումը հատկապես կարևոր է սերմից աճեցված տնկիների համար: Սովորական պատուհաններով սենյակում բույսի հիմնական կմախքային ճյուղերը կարճ են պահում:

Ցիտրուսային ծառի ձևավորման նպատակը նպաստելն է դրա ճյուղավորմանը, ինչը կնպաստի արագ և բարձր բերքատվության անցնելուն։

Մոտեցումը հետևյալն է․ կենտրոնական ճյուղից սկսած կարճացվում են բոլոր ճյուղերը։ Հասունացած կենտրոնական ճյուղը կտրում են մոտ 15-20 սմ բարձրության վրա: Հետագայում դրա վրա սկսում են աճել մի քանի կողմնային ճյուղեր, որոնցից թողնում են 3-4-ը (ապագա կմախքի ճյուղերն են), իսկ մնացածները հեռացվում են։ Այդ ճյուղերն էլ կտրում են մոտ 20 սմ երկարության վրա, հետագայում դրանցից ճյուղավորված բոլոր ճյուղերը պահում են 10 սմ երկարությամբ:

Մրգատվությունը

Ցիտրուսայինի հզորությունը տերևների մեջ է, ուստի տերևները պետք է պաշտպանված լինեն, դրանք պարունակում են սննդանյութերի պաշար, առանց որի բուսերը մեռնում են:

Տերևները պետք է լվանալ առնվազն ամիսը մեկ անգամ, ցնցուղի տակ, որպեսզի նրանք ազատ և խոր շնչեն, ու որքան բարձր է օդի խոնավությունը, այնքան երկար են բույսի տերևները: Հետեւաբար, անհրաժեշտ է դրանք հաճախակի ջրով ցողել:

Միայն 3-4 տարեկան բույսին կարելի է թույլ տալ ծաղկել, և միայն այն ժամանակ, երբ այն լավ վիճակում է: Բույսի վրա կարող են չափից շատ սերմնարաններ և բողբոջներ առաջանալ, ետեւաբար, ավելորդ ծաղիկները հեռացվում են դեռ բողբոջի փուլում, հետևելով կանոնին՝ մեկ պտուղը պետք է ապահովված լինի 15 լավ, հասուն տերևներով:

Շատ սերմնարաններ պետք չէ թողնել երիտասարդ, դեռ չհասունացած ծառի վրա: Պտուղները կարող են անվտանգ ձևավորվել և հասունանալ, բայց բույսը դրանից հետո կարող է հիվանդանալ կամ նույնիսկ մահանալ:

Բազմացումը

Ցիտրուսայինները կարող են բազմացվել սերմերով և կտրոններով։

Սերմից աճեցված ծառերը շուտ չեն պտղաբերում՝ 8-10 տարեկանում (բացառությամբ գրեյպֆրուտի, պոմելոյի և Մեյեր լիմոնի, որոնք, լավ խնամքի դեպքում, հաճախ պտուղաբերում են 4-5-րդ տարում), այն դեպքում, երբ սորտային բույսերը, լավ խնամքի դեպքում, սովորաբար բերք են սկսում տալ կյանքի երրորդ տարում:

Սերմից աճեցված ցիտրուսայինները, որպես կանոն, լավ են զարգանում և արագորեն վերածվում են գեղեցիկ խիտ սաղարթավոր ծառերի, որոնք, կարծես, շուտ ծաղկելու են, բայց, ցավոք, հաճախ պետք է սպասել 8-ից 15 տարի:

Չնայած սերմից աճեցրած ծառերը անվանում են «վայրի», գիտնականորեն ապացուցվել է, որ ցիտրուսայինի սերմերից աճում են միայն «մշակվող» ձևերը, որոնք աճում են իրենց տեսակի բոլոր օրենքներին համապատասխան և որոշակի ժամանակ անց պտուղաբերում են:

Մերձարևադարձային գոտիներում սերմից աճած ցիտրուսայիններն առաջին պտուղները տալիս են 5-6 տարեկանում: Ամեն ինչ օրվա լուսավոր ժամերի տևողության հետ է կապված, քանի որ մերձարևադարձային գոտում ամբողջ տարին լուսավոր օրվա տևողությունը համարյա հավասար է գիշերայինին:

Սերմերով բազմացման առավելությունն այն է, որ այդպիսի բույսերը պակաս քմահաճ և պահանջկոտ են լինում։ Կարելի է մշակել բույսի նոր ձևեր, որոնք կատարելապես հարմարեցված կլինեն տեղի պայմաններին: Նման ձևով աճեցված պտղատու ծառերից ստացված կտրոնները հիանալի նյութ կլինեն հետագա բազմացման համար:

Լավ, սենյակային պայմաններին հարմարված նոր բույս աճեցնելու համար պետք է սերմեր վերցնել սենյակային պայմաններում աճող, բերքատու ծառից, որն արդեն իսկ ընտելացած է անբավարար լուսավորությանը և սենյակի չոր օդին։ Լավ կլինի նաև, որ բույսն ունենա ցածր սաղարթ։ Այդպիսի ծառի պտղից վերցված սերմերից աճաց ցիտրուսային ծառը կարող է ամրացնել և բարելավել ժառանգած հատկությունները:

Ինչ խոսք, կարելի է վերցնել նաև սերմեր վերցնել խանութից գնված պտուղներից, սակայն դրանք կպահպանեն իրենց ծնողներից ժառանգություն ստացած արտաքին պայմանների նկատմամբ ավելի բարձր պահանջներ:

Թարմ սերմերի ծլողունակությունը բավականին բարձր է։ Սերմերը ծլում են մոտ մեկ ամվա ընթացքում։

Երկու իսկական տերև ունեցող սածիլներն արդեն կարելի է տեղափոխել բերրի, փխրուն հողախառնուրդով փոքր ծաղկամանների մեջ: Տնկելիս սածիլի արմատային վզիկը չեն խորացնում։

Կյանքի առաջին օրերից, սելեկցիայի նպատակով, ցիտրուսայինի սածիլները պետք է ընտելացվեն սենյակային «դաժան» պայմաններին ՝ աշուն-ձմեռ ժամանակ լույսի պակասին և չոր օդին: Պետք չէ արհեստական լուսավորություն տալ կամ ջերմոցայինխոնավություն ապահովել։

Այդ պայմաններում ոչ բոլոր տնկիները նորմալ կզարգանան, բայց խնդիրն այն է, որ ընտրվեն հենց «սպարտացի» առանձնյակները: Եվ երբ ընտրությունն ավարտվում է, ավելի արագ զարգացող, առողջ բույսերը առանձնացվում են հետագա աճեցման համար ու արդեն ընտրվածների համար պետք է կիրառել արագ աճ և բերքատվություն խթանող միջոցներ՝ լրացուցիչ լուսավորություն, օդի խոնավություն, հողի պարարտացում։

Սածիլները պետք է ամսական 2 անգամ սնուցել գոմաղբի լուծույթով։

Եթե ծառը ուժեղ աճում է, բայց պտուղ չի տալիս, ֆոսֆորային պարարտանյութերի դոզաները պետք է ավելացվեն:

Բոլոր տնկիները ավելի լավ կզարգանան, եթե նոյեմբերից փետրվար ամիսներին պահվեն սառը սենյակում +4 — +6 C ջերմաստիճանում կամ սովորական սենյակում ՝ լրացուցիչ լուսավորմամբ, բայց ցանկալի է, որ սենյակում ջերմաստիճանը լինի +14 — +18 C սահմաններում էր:

Բազմացում կտրոններով

Ցիտրուսայինների կտրոնները լավ արմատակալում են խոնավ ավազի մեջ (կամ հողի և ավազի խառնուրդի մեջ)՝ բարձր խոնավության պայմաններում (տոպրակի կամ ապակե տարայի տակ): Կոնտեյների հատակին լցնում են դրենաժ, հետո հողի շերտ, իսկ վերևում ՝ 5 սմ շերտով ավազ: Հաշվարկը պարզ է. արմատները ձևավորվում են ավազի մեջ, անցնում են հողի շերտի մեջ և այնտեղից սկսում են ստանալ հանքային սնուցում:

Կտրոնները կտրվում են մեկ տարեկան ճյուղերից, դրանք պետք է ունենան 3-5 տերև, ստորին կտրվածքը արվում է թեք, բողբոջի տակից կամ երկու բողբոջների արանքում, իսկ վերին մասը բողբոջից 5 մմ բարձր:

Կտրոնների ստորին հատվածները փոշոտում են մանրացված փայտածուխով և 2 սմ խորությամբ ընկղմում խոնավ ավազի մեջ: Տնկելուց հետո ցողում են ջրով և ծածկում ապակե տարայով կամ պլաստիկով ու դնում են տաք տեղում, արևի ուղիղ ճառագայթներից հեռու: Հետագայում անհրաժեշտ է ամեն օր երեկոյան ցողել կտրոնները և համոզվել, որ ավազը չի չորացել: Արմատները հայտնվում են մեկուկես ամիս անց։

Օդային արմատակալում

Արմատակալման այս ձևը թույլ է տալիս արդյունքում ստանալ նոր, փոքրից միջին չափսերի ծառ, որը ի վիճակի կլին ծաղկել հաջորդ տարի:

Օդային արմատակալումը կատարվում է հասուն մայր բույսի ճյուղի վրա: Գարնանը, ծառի սաղարթում, ընտրվում է բոլոր ուղղություններով լավ զարգացած, ճյուղավորված մի ճյուղ։ Այդ ճյուղի այն տեղում, որտեղ արմատներ պետք է առաջանան, 1-2 սմ լայնությամբ, օղակաձև կտրվում, հանվում է կեղևը: Այդ տեղը բոլոր կողմերից փաթաթվում է թաց տորֆամամուռով (որքան շատ մամուռ, այնքան ավելի լավ), իսկ հետո տորֆի շերտ խառնված ավազի կամ կոկոսի մանրաթելի հետ։ Վերջում այդ ամենը փաթաթում են պոլիէթիլենով և կապում ներքևից (օղակի տակ) և վերևից (օղակից վեր): Խառնուրդը պետք է միշտ խոնավ լինի: Այն տեղում, որտեղ կեղևը հեռացվել էր սկսում են առաջանալ նոր արմատներ: Աշնանը արմատակալած այդ ճյուղը կտրում են և տնկում ծաղկամանի մեջ։

Վնասատուները

Ցիտրուսայինների հիմնական վնասատուներն են՝

  • Վահանակիրը և կեղծ վահանակիրը (Diaspididae, Истинная и ложная щитовки);
  • Սարդոստայնային տիզը (Spider mite, Паутинный клещ, Tetranychidae);
  • Սպիտակաթևիկ (Белокрылка);
  • Ուտիճը (Aphid, Тля)։

ԻՆՉՊԵՍ ՍԵՆՅԱԿԱՅԻՆ ԲՈՒՅՍԵՐԸ ՊԱՇՏՊԱՆԵԼ ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԻՑ ==>

ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԲՈՒԺՄԱՆ ԵՒ ԽՆԱՄՔԻ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐ ==>

Հղումներ

Լոնգան

longanԼոնգանը (անգլ․՝ Longan, ռուս․՝ Лонган, լատ․՝ Dimocarpus longan) Չինաստանում, Թաիլանդում, Վիետնամում և Ինդոնեզիայում աճող մշտադալար, յուրահատուկ համով ուտելի պտուղներ տվող ծառ է։ Չինացիները լոգանի պտուղն անվանում են “վիշապի աչք”։

 

 

 

 

 

longan_tree

Հղումներ

Կումկվատ

Կումկվատը կամ ֆորտունելան (անգլ․՝ Kumquat, ռուս․՝ Кумкват)  էկզոտիկ միրգ է, որի համը մանդարինի թթու համ է հիշեցնում: Այն ուտում են հենց նարնջագույն կեղևով: Չինացիներն այս պտուղը ոսկե խնձոր, իսկ ճապոնացիները ոսկե նարինջ են անվանում:

Կումկվատի պտուղները ուժեղ և հաճելի բույր ունեն: Դրանց կեղևն ուղղակի հագեցած է եթերայուղերով:

Այս պտղի հայրենիքը Չինաստանի հարավային շրջաններն են: Կումկվատն ամենափոքր ցիտրուսազգին է համարվում` 3-5 սմ երկարությամբ և 2-4 սմ լայնությամբ:

Այն կարելի է ուտել հում կամ մշակված տարբերակով` մուրաբաների, ցուկատի, չրի կամ մարմելադի տեսքով: Գոյություն ունի կումկվատի մի քանի տարատեսակ: Ամենաօգտակարը համարվում է ճապոնական մեյվա տեսակը:

kumquat_2
Kumquat

Վնասատուները

  • Վահանակիրը և կեղծ վահանակիրը (Diaspididae, Истинная и ложная щитовки);
  • Սարդոստայնային տիզը (Spider mite, Паутинный клещ, Tetranychidae);
  • Սպիտակաթևիկ (Белокрылка);
  • Ուտիճը (Aphid, Тля)։

ԻՆՉՊԵՍ ՍԵՆՅԱԿԱՅԻՆ ԲՈՒՅՍԵՐԸ ՊԱՇՏՊԱՆԵԼ ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԻՑ ==> 

ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԲՈՒԺՄԱՆ ԵՒ ԽՆԱՄՔԻ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐ ==>

Հղումներ

Պոմելո

Pomelo fruit on the treeՊոմելոն (անգլ․՝ Citrus maxima կամ Citrus grandis, ռուս․՝ Помело, լատ․՝ Citrus maximaցիտրուսային ծառ է, որի պտուղները մեծ թուրինջի տեսք ունեն։ Հիմնականում հանդիպում է հարավային և Հարավ-Արևելյան Ասիայում։

pomelo

Հղումներ

Ձիթենի

Olive-TreeՁիթենի (անգլ.՝ Olea, ռուս.՝ МаслинаОлива, լատ.՝ Olea), ձիթենազգիների ընտանիքի բույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 40 տեսակ։

Տնտեսական նշանակություն ունի միայն մեկը՝

Ձիթենի եվրոպականը (անգլ.՝ Olive, ռուս.՝ Олива европейскаяМаслина культурная, Маслина европейская, Оливковое дерево, լատ.՝ Olive europaea): Ձիթենի եվրոպականը մշտադալար մերձարևադարձային պտղատու ծառ է՝ 4-12 մետր բարձրությամբ։ Ապրում է 400-500 տարի, երբեմն՝ 1000 և ավելի։ Սաղարթը՝ լայն բրգաձև երբեմն՝ կախված ճյուղերով։ Տերևները մանր են, երկար, նշտարաձև, օվալաձև, հակադիր, ապրում են 2-3 տարի։ Ծաղիկները մանր են, դեղնասպիտակավուն, երկսեռ՝ հավաքված 8-40-ական հուրանաձև ծաղկաբույլերում։ Պտուղը կորիզապտուղ է, էլիպսաձև, օվալաձև, կշիռը՝ 3-15 գրամ, հասա մաշկով, մանուշակագույն կամ սև, հաճախ մոմանման ֆառով։

Տարածվածությունը

Բնական պայմաններում տարածված է Միջերկրական ծովի շրջանում, ժայռոտ, կրաքարերով հարուստ լեռնալանջերում, ծովի մակարդակից մինչև 500 մ բարձրությունների վրա։ Լավ է աճում գետահովիտների խոր, ալյուվիալ, փուխր հողերում։ Ամենատիպիկ մերձարևադարձային բույսն է, որը չի պտղաբերում արևադարձային շրջաններում և չի ծաղկում բարեխառն գոտու պայմաններում։

Մշակվում է Իսպանիայում, Իտալիայում, Հունաստանում, Պորտուգալիայում, Թուրքիայում, Ալբանիայում, Ղրիմի թերակղզում, Վրաստանում, Թուրքմենստանում, Ադրբեջանում և այլուր։

Հայաստանում աճում է նախկին Նոյեմբերյանի և Մեղրիի շրջաններում։

Կիրառությունը

oliveՁիթենու պտուղները արտակարգ հարուստ են ճարպայուղերով։ Պահածոային սորտերը պարունակում են 30-50, իսկ յուղայինները՝ 50-70 տոկոս ճարպեր (չոր նյութի հաշվով)։ Բացի այդ, պտուղներում պարունակվում է միջին հաշվով 10,9 % սպիտակուցներ, իսկ պտղամսում 7,8 % շաքարներ (գլխավորապես գլյուկոզա), ինչպես նաև 2-1 0 % դառը գլյուկոզիդ-օլեուրոպեին, քիչ քանակությամբ կարմիր պիգմենտ, պտղակեղևում՝ էմուլսինա ֆերմենտը։ Պտուղներում և այլ օրգաններում պարունակում է նաև մաննիտ։

Ձիթապտղի յուղը օգտագործվում է ոչ միայն սննդի և հրուշակեղենի, պահածոների արտադրության մեջ, այլ նաև բժշկության բնագավառում, որպես ստամոքսաաղիքային հիվանդությունների, ռախիտի, թոքախտի, դիստրոֆիայի և անեմիայի բուժման միջոց։ Օգտագործվում է նաև ստամոքսի թթվության բարձրացման, ինչպես նաև գեղձաքարային հիվանդությունների դեպքում։

Լայն կիրառում ունի նաև բնափայտը:

Ձիթենու խնամքը սենյակային պայմաններում

oleaԼուսավորվածությունը

Ձիթենին լուսասեր է: Բնակարանում ամենից հարմար տեղը հարավին նայող պատուհանի գոգն է:

Օդի ջերմաստիճանը

Ձիթենին ջերմասեր է: Վեգետացիոն շրջանում օդի ամենահարմարավետ ջերմաստիճանը  18-22°С է:

Ձմռանը, սակայն, առավել բերքատվություն ապահովելու համար, անհրաժեշտ է ապահովել ավելի ցածր՝ 10–12°С:

Եթե բերքատվությունը նշանակություն չունի, կարելի է ձմռանն էլ ձիթենին պահել սենյակային ջերմության պայմաններում:

Ջրելը

Ջրում են առատ՝ հողի վերին շերտը չորանալուց հետո: Ջրելիս պետք է համոզվել, որ ջուրը հասավ մինչև թաղարի հատակը: Հողի ամբողջովին չորանալը կարող է կործանել ձիթենին:

Ձմռանը ջրում են ոչ հաճախ՝ ելնելով հողի վերին շերտի վիճակից:

Օդի խոնավությունը

Խոնավասեր է: Տան և չոր կլիմայի պայմաններում, մանավանդ ամռանը ձիթենին ամենօրյա ցողման կարիք ունի: Խորհուրդ է տրվու բույսը ցողել առավոտյան կամ երեկոյան՝ երբ չկա ջրի կաթիլների միջով Արևի ճառագայթներից այրվածքներ ստանալու վտանգ:

Սնուցումը

Ակտիվ աճի շրջանում անհրաժեշտ է ամսական երկու անգամ լրացուցիչ սնուցում ապահովել ձիթենուն: Գարնանը, երբ ակտիվ աճ կա, խորհուրդ է տրվում ազոտով հարուստ պարարտանյութեր տալ, իսկ հետագայում կարելի է օգտագործել կոմպլեքսային պարարտանյութեր:

Էտը

Ձիթենին լավ է տանում էտը, ինչը թույլ է տալիս ստանալ սաղարթի տարբեր տեսքեր: Էտը նախընտրելի է անել գարնանը:

Սովորաբար ծառի բարձրությունը սահմանափակում են 80  սանտիմետրով: Առաջին հերթին հեռացման ենթակա են միմյանց խագարող ճյուղերը, ընդորում, հեռացնում են ավելի հները կամ թույլ զարգացած ճուղը: Պետք է հաշվի առնել, որ առավել բերքատու են նախորդ տարի աճած ճյուղերը:

Տեղափոխումը

Լավ աճող ձիթենին  երկու տարին մեկ ավելի մեծ ծաղկամանի մեջ տեղափոխելու կարիք ունի:

Ցանկալի է տեղափոխումն անել առանց արմատներն ու հողագունդը վնասելու:

Հողախառնուրդը

Ձիթենին պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, թերևս չի տանում միայն հողի բարձր թթվայնությունը:

Ամենանախընտրելին հողախառնուրդի հետևյալ բաղադրությունն է՝

Հավասար չափերով

Բազմացումը

Որպես կանոն ձիթենին բազմացնում են կտրոններով, քանի որ կորիզով բազմացնելը բավականին աշխատատար գործընթաց է ու կորիզից աճած ձիթենին սկսում է ծաղկել ու պտղաբերել միայն 10 տարի անց:

Կտրոնով բազմացնելու համար

Կտրոնները կտրում են ամռանը: Կտրում են 2-4 տարեկան ճյուղերի վերին, մոտ 20 սմ երկարությամբ մասը: Կտրոնի հաստությունը պետք է լինի մոտ 3-4 սմ:

Ցանկալի է կտրոնը մի քանի ժամով ընկղմել արմատների գոյացումը խթանող լուծույթի մեջ («Экосил», «Корневин»), ինչից հետո կամ դնել ջրի մեջ և սպասել արմատների հայտնվելուն, կամ էլ կեսի չափով խրել խոնավ ավազային սուբստրատի մեջ:

Արմատակալումը հաջողելու համար կարևոր է, որ կտրոնը լինի լավ լուսավորված, բայց ոչ արևի ուղիղ ճառագայթների տակ, օդի ջերմաստիճանը լինի ոչ պակաս +20°С-ից և ապահովվի օդի բարձր խոնավությունը: Բարձր խոնավությունն ապահովում են ծածկելով կտրոնը շշով կամ ցելոֆանով և պարբերաբար ճրով ցողելով:

Մոտ մեկ ամսից կտրոնից նոր ճյուղեր կառաջանան:

Սերմից աճեցված ձիթենին պտղաբերության փուլին հասնում է 12 տարեկանում, իսկ կտրոնից աճեցվածը առաջին բերքը տալիս է 3-4-րդ տարում:
Հիվանդություններն ու վնասատուները

Ձիթենիները հիվանդությունների և վնասատուների նկատմամբ լավ դիմադրողականություն ունեն, սակայն գերխոնավ և լույսի պակաս ունեցող միջավայրում կամ վատ խնամքից առաջացած այլ հետևանքներով կարող են ենթարկվել ախտածին սնկերի, բակտերիաների ու վնասատու միջատների հարձակմանը:

Ձիթենու ամենավտանգավոր հիվանդությունը տուբերկուլյոզն է, որը, խորացման դեպքում, բուժել համարյա անհնար է: Հիվանդությունն ուղեկցվում է բնի ու ճյուղերի վրա մեծ բշտիկների առաջամամբ:

Սկզբնական շրջանում, առաջին վարակված ճյուղերը պետք է անմիջապես կտրել բշտիկներն ու մշակել պղնձարջասպով:

Գերխոնավության պայմաններում բույսի վրա կարող են հայտնվել բծեր, ժանգ կամ տարբեր բտածություններ: Սնկային այդ գոյացությունները կարելի է վերացնել հետևյալ ֆուգիցիդների օգնությամբ՝ «Максим», «Фундазол», «Скор»:

Մակաբույծ միջատներից ձիթենու համար վտանգավոր է ձիթենու ցեցը, սպիտակաթևիկը և վահանամիջատը:  Դրանց դեմ պայքարի համար կիրառում են՝ «Актара», «Актеллик», «Децис», ինչպես նաև «Карбофос» и «Пиретрум»

Հղումներ

 

Թզենի

figsԹզենի (անգլ․՝ Common Fig, Fig, ռուս․՝ Инжир, Фиговое дерево, Смоко́вница обыкнове́нная, լատ․՝  Fícus cárica)

Հայրենիքը՝ Փոքր Ասիա
Կենսաձևը՝ Ծառ
Ընտանիքը՝ Թթազգիներ
Չափսերը՝  Սենյակային պայմաններում 60 սմ-ից մինչև 1,2 մ։
Ծաղկելը՝  Սենյակային պայաններում չի ծաղկում։
Լուսավորությունը՝  Պայծառ, ցրված լույս:
Օդի ջերմաստիճանը՝ Ամռանը՝ 18-22 °С, ձմռանը՝ 5-10 °С:
Օդի խոնավությունը՝  Չափավոր,  60-70%։ Ամռանը ցողել։
Ջրելը՝  Ամռանը առատ՝  երբ հողը չորանա 2-3 սմ խորությամբ։ Ձմռանը՝ քիչ։
Հողախառնուրդը՝  Պարարտ, չեզոք կամ թեթև թթվայնություն ունեցող հող․

Այլ տարբերակ․

Ապահովել լավ դրենաժ։

Ծաղկամանն ու տեղափոխումը՝ Երիտասարդ ծառերը տեղափոխում են ամեն տարի, մյուսներն ըստ անհրաժեշտության (3-4 տարին մեկ)։
Բազմացումը՝ Կտրոններով, սերմերով:
Վնասատուներ՝ Ալրատիզ, վահանամիջատ, սարդոստայնային տիզ:
Աճեցնելու դժվարությունը՝ Միջին։
 Fig

 

Հղումներ