Կարգերով պահոցներ՝ Լիանա

ՇՇԱԴԴՈՒՄ

Շշադդումը (անգլ․՝ Calabash, Bottle gourd, ռուս․՝ Лагенария, լատ․՝ Lagenaria siceraria), դդմազգիների (Chenopodiaceae) ընտանիքի Lagenaria ցեղի Vulgaris ընտանիքին պատկանող միամյա, միատունկ մշակաբույս է։

Շշադդմի պտուղները կարող են ունենալ տարբեր չափսեր և ձևեր, մասնավորապես՝ շշաձև, երկարավուն, գլանաձև և այլն։ Լրիվ հասունացման շրջանում պտղի ներքին հյուսվածքները չորանում են, արտաքին պատը փայտանում է, կարծրանում և ամրանում։ Սննդի համար պիտանի են երկարավուն պտուղներով բույսերը՝ միայն մատղաշ վիճակում։

Շշադմի հայրենիքը համարվում է Հարավային Աֆրիկան, ըստ որոշ դիտարկումների նաև Հնդկաստանը և Միջին Ասիան։ Չինաստանում շշադդումը սկսել են մշակել շուրջ 2000 տարի առաջ։

Պտուղների երկարությունը հասնում է 1,5-2 մետրի, քաշը 3-7 կգ։ Պտղից պատրաստում են աղցաններ, տարբեր սոուսներ, պյուրե, խավիար և բլիթներ։ Թերհաս պտուղը, ինչպես դդմիկի դեպքում, տապակում են, թթու դնում, մսով և բրնձով լցոնում, կամ չորացնում են։

Շշադդումը մագլցող բույս է, ուստի հենարաններ կամ թառմա են սարքում, կամ ցանում են ծառերին, ցանկապատերին մոտ։

Շշադդմի ծաղիկները խոշոր են, սպիտակ և բացվում են օրվա երկրորդ կեսին, լրիվ բացվում են երեկոյան ժամերին, երբ շրջակայքում միջատները քիչ են։ Այս պատճառով, լավ բերք ստանալու համար անհրաժեշտ է արհեստական փոշոտում անել, քանի որ բույսը խաչաձև փոշոտվող է։ Մեկ բույսից կարող է ստացվել մինչև 30 կգ բերք։ Սերմ ստանալու համար սովորաբար թողնում են առաջին պտուղները, որոնք հասունանում են աշնանը։ Սերմերը պահում են օդի 16-20 °C ջերմության պայմաններում։ Կեղևն ամրանալուղց հետո սերմերը կտրում-հանում են։

Շշադդմի պտղի գագաթնային մասը հեռացնելով և սերմնազատելով կարելի է այն օգտագործել որպես կճուճ կամ այլ ամանեղեն։

Շշադդմի երկու գլխավոր հատկանիշերը

Շշադդմի պտղի մի մասը կարելի է ծայրից կտրել ու օգտագործել, իսկ թփին մնացած մասը, ապաքինելով իր “վերքը”, կշարունակի աճել ու երկարել։ Միայն թե, կտրել պետք է չոր եղանակին, որ կտրված տեղը արագ փակվի և սնկային վարակ չներթափանցի պտղի մեջ։

Մյուս հատկանիշն այն է, որ շշադդումը շատ բարձր բերքատվություն ունի։ Երկարավուն շշադդմի պտուղնորն, օրինակ, շատ արագ են մեծանում՝ երկու շաբաթում հասնում են 1,5-1,8 մետր երկարության։

Տնկելը

Բաց գրունտում շշադդումն աճեցնում են սածիլներով կամ անմիջապես ցանելով։ Հողը նախապատրաստում են նախորդող աշնանը՝ փորում են և պարարտացնում փտած գոմաղբով, իսկ գարնանը, ձյան հալչելուց հետո, մեկ անգամ էլ են փխրեցնում հողը և, վերին շերտի չորանալուց հետո, հարթեցնում։

Անմիջապես գրունտում ցանելու դեպքում, այնպիսի ժամկետ են ընտրում, որպեսզի հետադարձ ցրտերը չհամընկնեն 10-15 սմ բարձրության հասած ցողունների հետ։

Սածիլները բաց գրունտ պետք է տեղափոխել մեծ զգույշությամբ՝ բույսի արմատները շատ նուրբ են լինում։ Մարգում փոքրիկ փոսիկներ են բացում, որտեղ տնկում են սածիլները։ Փոսիկների միջև պետք է լինի առնվազն մեկ մետր հեռավորություն։

Շշադդմին լավ, պայծառ լուսավորություն է անհրաժեշտ, իսկ հողը պետք է պարարտ ու ոչ թթվային լինի։ Տնկելուց հետո ջրում են գոլ ջրով՝ մեկ բույսին մոտ մեկ լիտր ջուր ապահովելով։

Ուշադրություն։ Բաց գրունտի պայմաններում, արաջին շաբաթվա ընթացքում պետք է պաշպանել բույսը կիզիչ արևից։

Խնամքը

Խնամքը պետք է սկսել սածիլը բաց գրունտ տեղափոխելու օրվանից։

  1. Անմիջապես տնկելուց հետո պետք է չոր, փտած գոմաղբով կամ տորֆով մուլչապատել ցողունի շուրջը։
  2. Անհրաժեշտության դեպքում, գիշերները պետք է ջերմամեկուսացնել ողջ բույսը՝ ընդհուպ մինչև ծաղկելը։
  3. Երբ թուփը հասնի մինչև մեկ մետր բարձրության, անհրաժեշտ է հետագա աճի համար հենարան ապահովել։
  4. Երկու մետր բարձրության հասնելուց հետո գագաթը կարելի է կտրել։ Որպեսզի պտուղները պինդ ու մեծ լինեն, կարելի է նոսրացում անել՝ հեռացնել որոշ ճյուղավորումներ ու սերմնարաններ։
  5. Շշադդմին փոշոտում են միջատները, բայց լավ բերք ստանալու համար անհրաժեշտ է արհեստականորեն փոշոտել։ Պտուղները լիովին հասունանում են փոշոտումից 1,5-3 ամիս անց։
  6. Վեգետացիոն ողջ շրջանում անհրաժեշտ է փխրեցնել հողը՝ լավացնել թթվածնի հոսքը դեպի արմատները։
  7. Ջրել պետք է ամեն օր, գոլ ջրով։

Սնուցումը

Խորհուրդ է տրվում երկու շաբաթը մեկ լրացուցիչ սնուցում ապահովել շշադդմի համար՝ հողը հաջորդաբար պարարտացնել օրգանական և ոչ օրգանական պարարտանյութերով։ Սերմնարանների սաղմնավորման ժամանակ, շատ արդյունավետ է փայտի մոխիրով պատրաստված լուծույթով ջրելը։ 10 լիտր ջրին 2 բաժակ մոխիր են խառնում։

Բազմացումը

Սածիլներ սկսում են աճեցնել մարտ-ապրիլին։ Սերմերը նախապես, մեկ օր թրջում են։ Ցանում են օրգանական նյութերով ոչ շատ հագեցած հողում՝ երեք սանտիմետր խորությամբ։ Առաջին ծիլերը հայտնվելուց հետո, դրանք տեղափոխում են առանձին ծաղկամաններ։ Սածիլների հետագա խնամքը չի տարբերվում սովորական դդմի խնամքից։ Սածիլները բաց գրունտ տեղափոխելու համար պատրաստ են լինում 35-40 օրից։

Հիվանդություններ և վնասատուներ

Այլ դդմազգիների համեմատ շշադդումն ավելի կայուն է հիվանդությունների ու վնասատուների նկատմամբ։ Ճիշտ խնամքը, պտուղների մեկուսացումը հողից և գռունտը չճահճացնելը կազատեն ձեզ համարյա բոլոր խնդիրներից։ Պետք չէ շշադդում աճեցնել այն տեղում, որտեղ մինչ այդ աճեցրել եք վարունգ, դդմիկ, դդում կամ այլ դդմազգիներ։ Լավագույն նախորդող մշակաբույսերն են՝ կաղամբը, կարտոֆիլը, այլ պալարային մշակաբույսերը, լոբազգիները և սոխը։

Հղումներ

Կամպսիս

campsisԿամպսիսը (անգլ.՝ Campsis, Trumpet creeper, Trumpet vine, ռուս.՝ Кампсис, լատ.՝ Campsis) Bignoniaceae ընտանիքին պատկանող տերևաթափ լիանաների ցեղ է: Խոշոր, ջերմասեր բույսեր են: Շնորհիվ խոշոր, վառ  ծաղիկների, լայնորեն օգտագործվում են պատերի և տների ֆասադների դեկորացիայի համար:

Հայտնի են երկու տեսականեր՝

  • Կամպսիս արմատակալող (լատ.՝ Campsis radicans)
  • Կամպսիս խոշորածաղիկ (լատ.՝ Campsis grandiflora)

Կեմպսիս արմատակալողը տերևաթափ լիանա է՝ մինչև 15 մ երկարությամբ։ Ծաղկում է հունիս-սեպտեմբեր ամիսներին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբեր-դեկտեմբերին։

Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում՝ Փենսիլվանիայից մինչև Միսսուրի, Ֆլորիդա և Տեխաս։ Դիմանում է մինչև -25 °C-ի սառնամանիքներին։ Երևանի պայմաններում շատ լավ է աճում, առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է, մինչև 5—6 մ բարձրությամբ խիտ կենդանի ցանկապատ է առաջացնում։

Լուսասեր է, լավ է տանում խուզումը։ Երևանի պայմաններում թեթևակի ցրտահարվում է միայն արտակարգ ցուրտ և երկարատև ձմռան դեպքում:

Կեմպսիս խոշորածաղիկի  հայրենիքը Ճապոնիան և Չինաստանն են: Այս տեսակը շատ ավելի նվազ ցրտադիմացկուն է այաստանում:

Հղումներ

Թաղարի մեջ խաղող աճեցնելը

grapeԹաղարի մեջ խաղող աճեցնելն այնքան էլ բարդ խնդիր չէ:

Խաղողի որ տեսակն ընտրել

Սկզբունքորեն խաղողի բոլոր տեսակներն էլ կարելի է աճեցնել համապատասխան չափսի թաղարի մեջ, սակայն գաճաճ տեսակներն ընտրելը ճիշտ է:

Թաղարի չափսերը

Խաղող աճեցնելու համար անհրաժեշտ է օգտագործել 57-76 լիտրանոց թաղար, որն ունի նվազագույնը 30 սմ խորություն և 54 սմ լայնք:

Ե՞րբ տնկել

Տնկելու համար լավագույն ժամանակը գարունն է, սակայն, արդեն իսկ արմատակալած որդատունկն իր հողագնդով ցանկացած ժամանակ կարելի է տեղափոխել թաղարի մեջ :

Տեղը

Թաղարը պետք է տեղադրել արևկող, չոր տեղում: Բույսի առնվազն 6 ժամ արևի տակ գտնվելը պարտադիր պայման է:

Հողախառնուրդը

Այգու ծանր հողը պիտանի չէ, լավ կլինի օգտագործել թեթև, փխրուն, պարարտ հողախառնուրդ: Լավ դրենաժային շերտն էլ պարտադիր է:

Ջրելը

Ջրում են պարբերաբար և առատ՝ մշտապես պահպանելով հողի թեթև խոնավությունը:

Սնուցումը

Պարարտացնում են հողախառնուրդին փտած գոմաղբ կամ հասուն կոմպոստ խառնելով: Երկրորդ տարուց սկսած գարնանը պարարտացնում են ավելի շատ ֆոսֆոր և կալիում պարունակող պարարտանյութերով:

grape_canВиноградные лозы можно успешно выращивать в горшках в небольшой теплице или в закрытом внутреннем дворике.

Однолетнюю лозу сажают на первый сезон в 20-см горшок, на второй — в 30—40-см горшок.

Летом этого второго сезона дайте лозе развить один хороший стебель и остановите его рост, когда он достигнет длины около 2 м. Подоприте стебель рейкой.

Во вторую зиму удалите невызревшие ветки. Воткните в почву три-четыре рейки по краю горшка или деревянную либо проволочную опору, как для палиантовых роз. Привяжите к опоре стебель так, чтобы он образовал кольцо. Когда кольцо замкнется, обрежьте стебель. Удалите все нижние боковые побеги, чтобы штамб до кольца оставался чистым.

Дайте лозе во второй сезон принести символический урожай из двух гроздей. В последующие годы увеличивайте число оставленных гроздей, но не более одной на годичном приросте, на расстоянии 30 см от следующей, так что общее их число составит 5—8 гроздей.

Обрезайте лозу по способу плодовых звеньев.

Поливайте и подкармливайте, как и другие плодовые культуры, выращиваемые в горшках. Пересаживайте каждую зиму, меняя субстрат.

+++++++++++++++++++++++++++++++++++

Для выращивания культуры винограда в горшках, растения в этот период роста хорошо поливают и при необходимости в дальнейшем подвязывают к колышкам. Когда наступает период похолоданий, листья у них начинают опадать. Именно тогда лозу выкапывают и пересаживают в горшки размером в 35 см в глубину.

Почвенная смесь должна быть достаточно жирная и песчанистая. У культуры винограда следует сделать короткую обрезку, и в течение всего зимнего периода хранят в горшках в подвале.

Начиная с апреля их можно перенести в холодную оранжерею, в помещение для выгонки. Выставляют как можно ближе к рамам. Если позволит погода, их выносятся на солнце и воздух. Возможно даже и вкапывают в парник.

Здесь лозу, как культуру винограда в горшках, подвязывают, продолжают ухаживать за ними, поливать, рыхлить, пропалывать вплоть до конца сентября. Побеги, которые появляются сбоку глазков растения, в основном отмирают сами, но если и развиваются до 85 см, то их все равно надо срезать.

Подрезку следует сделать и для самой лозы. Обрезают на высоте 1—1,5 м, кроме этого, вырастающий побег всего на 5 см. После этого, растения немного промораживают, убирают листья, подрезают корни винограда, которые вышли за пределы горшка.

С этого момента до декабря-января культура винограда в горшках должна содержаться в холодном погребе. После этого вносят в теплицу в прохладном месте. Оставляют самые толстые, глазки, с тупой закругленной верхушкой, остальные вырезают.

В теплице виноградная лоза будет развиваться постепенно, чтобы почки набухали постепенно. Когда появятся кисти (цвет), тогда культура винограда в горшках переносится в другую часть теплицы, где будет прохладнее и при меньшем тепле ее кисти будут более плотные и круглые. Горшки, когда будут стоять на земле, позволят корням проникнуть в почву.

При появлении ягод, следует обрезать все растущие побеги, оставив конечный. Культуру винограда в горшках поливают и подкармливают. Удобрение из голубиного помета и коровьего навоза разводят в воде (300 г на 10 ведер воды), смеси дать перебродить и отстояться. Поливать ежедневно.

Choosing a Pot

For growing grapes in containers, choose a large and sturdy container that can support this vigorous vine. A 15-20 gallon (56.7812-75.7082 liter) pot that is at least 16-18 inches (40.64-45.72 sm) deep and 18-24 inches (45.72-60.96 sm) wide is sufficient. Start with a smaller sized pot and then repot the plant in a larger one.

Choose pots that are at least 24 inches wide and 16 inches deep, according to the University of Vermont. These large pots ensure adequate room for grapevine’s long roots.

Кроме обычных комнатных растений, на окнах и балконах квартир можно выращивать кустики винограда. Виноград хорошо освежает и очищает воздух в комнате. По своей красоте виноградная лоза может конкурировать со многими комнатными растениями. С помощью обрезки и прищипки зеленых побегов кусту винограда можно придавать любую форму. Виноградные листья очень красивы и довольно разнообразны по внешнему виду у разных сортов. При правильном уходе куст винограда начинает плодоносить уже на второй или третий год после посадки.

Для выращивания винограда в квартире подойдут комнаты, в которых окна обращены на юг или юго-запад, это же касается балконов или лоджий. Если выращивать виноград в помещениях, где он не будет освещаться прямыми солнечными лучами, то расти он будет хорошо, но не будет плодоносить, потому что для закладки плодовых почек необходим прямой солнечный свет. Для выращивания в комнате подойдет любой слабо или средне рослый сорт винограда, например Прим, Восторг, Тимур, Русский ранний. Чтобы получить урожай винограда, выращиваемого в комнате, необходимо чтобы высаженные сорта были обоеполыми. Для выращивания виноградного кустика на первый год подойдет цветочный горшок емкостью 4-5 литров, на второй и третий год выращивания виноградного кустика необходимо использовать емкости конической формы емкостью 8-10 литров. Для выращивания в комнате винограда готовят почвенный субстрат из 1/3 перегноя, 1/3 дерновой земли и 1/3 речного песка. Желательно в приготовленную почвенную смесь добавить 1 стакан древесной золы или 1/2 стакана полного минерального удобрения. Можно приобрести для высаживания саженца и готовый универсальный грунт, но только с нейтральной реакцией.

Чтобы вырастить в комнате продуктивный куст винограда, лучше высаживать двухлетний саженец, но подойдет и хорошо развитый однолетний. Посадку желательно произвести в конце марта или начале апреля.

Перед посадкой корни саженца необходимо поместить в воду на 2-3 дня, предварительно подрезав их на длину 10-12 см. Можно при вымочке саженца использовать стимуляторы корнеобразования, например, корневин. После подготовки саженца к посадке на дно емкости насыпают холмиком приготовленный почвенный субстрат и ставят на него саженец, расправляя на холмике корешки, и засыпают землей. После посадки саженца его поливают и досыпают грунт в емкости до необходимого уровня. Чтобы на высаженном саженце не подсыхали верхние почки, их присыпают земляным холмиком или сверху устанавливают пластиковый колпачок с отверстием, например, обрезанную верхнюю часть пластиковой бутылки. Когда почки начнут распускаться, земляной холмик или пластиковый колпачок убирают. Поливают высаженный саженец после начала роста побегов примерно раз в неделю.

В дальнейшем уход за виноградным кустом в комнате можно совмещать с уходом и за комнатными растениями: поливы, подкормки минеральными удобрениями. К сожалению и в комнате виноград может заболеть грибковыми заболеваниями или может быть поврежден вредителями, чтобы этого не допустить необходимо кустики винограда по листьям обрабатывать периодически защитными препаратами, лучше биологическими не реже одно раза в два месяца. За первый год вегетации необходимо вырастить два хорошо развитых побега. Из них на следующий год можно сформировать плодовые стрелки и получить первый урожай. В условиях квартиры нет естественного хода температур и влажности, нет холодных ночей и прохладных дней, поэтому естественный листопад очень медленный, может затянуться до глубокой зимы, поэтому старые листья можно удалить, не дожидаясь листопада и произвести обрезку побегов. Вынужденного периода покоя у виноградного растения в комнатных условиях нет. Учитывая то, что в комнате воздух, как правило, достаточно сухой, а виноградному растению такой воздух больше всего и подходит, эти растения хорошо растут и плодоносят.

Очень хорошо выращивать виноград на балконе, особенно на открытом. Чтобы виноград плодоносил, балкон должен быть на южной или юго-западной стороне дома. Уход за ним такой же, как и в комнате, разве что чаще нужно поливать. Кроме того, что виноградный куст на балконе может дать хороший урожай ягод, он еще отлично затеняет окно и служит оригинальным декоративным украшением балкона.

Виноградный куст на балконе в емкости может и зимовать, если его хорошо укутать после обрезки вместе с емкостью старыми одеялами, а сверху обвернуть пленкой. Если в доме есть подвал, то растение после обрезки можно до февраля туда опустить. Уборку урожая винограда в квартире или на балконе производят выборочно, по степени созревания гроздей.

По мере роста виноградного куста в комнате его необходимо пересаживать в емкости большего объема. Делать это лучше осенью. Сама процедура пересадки для виноградного растения происходит достаточно безболезненно. Желательно виноградный куст с комом земли перенести в большую емкость. А затем промежутки между старым комом земли и стенками новой емкости засыпать свежей землей.

При правильном уходе куст винограда в комнате может расти на протяжении многих лет, так в емкости объемом 40-50 л при регулярных подкормках растение хорошо расти и плодоносить в течение десяти лет и более.

Так как в домашних условиях место размещения виноградного куста ограничено, то формировку его лучше сделать компактной: небольшой веер или кордон. Растущие побеги необходимо регулярно подвязывать и проводить все зеленые операции на растении: пасынкование, прищипку растущих побегов и последующую их чеканку.

Ցիսուս

cissusՑիսուսը (անգլ.՝ Cissus, ռուս.՝ Циссус, լատ.՝ Cissus) խաղողազգիներին պատկանող, երկրագնդի արևադարձային և մերձարևադարձային գոտիներում աճող լիանա է: Հայտնի են ցիսսուսի մոտ 300 տեսակներ: Ցեսուսի որոշ տեսակներ լայնորեն տարածված են որպես սենյակային բույսեր: Դրանք են՝

 

Ցիսուս շեղանկյունատերև (Cissus rhombifolia, Циссус ромболистный)

CREATOR: gd-jpeg v1.0 (using IJG JPEG v62), quality = 82

Ցիսուս բազմերանգ (Cissus discolor, Циссус разноцветный)

CREATOR: gd-jpeg v1.0 (using IJG JPEG v62), quality = 82

 Ցիսուս ստրիատա (Cissus striata, Циссус стриата)

CREATOR: gd-jpeg v1.0 (using IJG JPEG v62), quality = 82

Ցիսուս  անտարկտիկական (Cissus antarctica, Циссус антарктический)

CREATOR: gd-jpeg v1.0 (using IJG JPEG v62), quality = 82

Հղումներ

Սինգոնիում

syngoniumՍինգոնիումը (անգլ․՝ Syngonium, ռուս․՝ Сингониум, լատ․՝ Syngonium) մշտադալար, բազմամյա լիանա է։

 

 

 

 

 

 

Հղումներ

Խաղողի “բարեկամ” և “թշնամի” բույսերը

Խաղողի համար օգտակար հարևան աբույսեր

Թրթնջուկ (Common Sorrel, Щавель кислый, Rumex acetosa)
+53
Ոլոռ (Pea, Горох посевной, Pisum sativum)
+45
Կանթեղախոտ մեծ (Greater Celandine, Чистотел большой, Chelidonium majus)
+37
Մանանեխ (SinapisГорчица жёлтая, Sinapis)
+28
Սոխ (Onion, Лук репчатый, Allium cepa)
+28
Բողկ (Radish, Редька огородная, Raphanus sativus)
+25
Բանջար (Swiss chard, Мангольд, Bēta vulgāris subsp. vulgaris var. vulgaris)
+25
Եռագույն մանուշկ (Johnny Jump up, Анютины глазки, Víola trícolor)
+24
Ծաղկակաղամբ (Cauliflower, Капуста цветная, Brassica Cauliflora)
+23
Ամսաբողկ (Редис, Raphanus sativus)
+22
Սպանախ (SpinachШпинат огородный, Spinacia oleracea)
+22
Ճակնդեղ (Свекла столовая)
+22
Առվույտ  (Alfalfa, Люцерна посевная, Medicago sativa)
+18
Սեխ (Muskmelon, Дыня, Cucumis melo)
+14
Գետնաելակ (Strawberries, Земляника, Fragaria)
+14
Գազար (Carrot, Морковь, Daucus carota subsp. sativus)
+13
Վարունգ (Cucumber, Огурец, Cucumis sativus)
+13
Սամիթ (Dill, Укроп огородный, Anethum graveolens)
+5
Կաղամբ (Капуста белокочанная, Brassica oleracea)
+5
Լոբի (Common bean, Фасоль обыкновенная кустовая, Phaseolus vulgaris)
+2
Կոտեմ (Cress, Кресс-салат, Lepidium sativum)
+2
Կակաչ քնաբեր (Opium poppy, Мак снотворный, Papaver somniferum)
+1

Խաղողի համար չեզոք հարևան բույսեր

Ֆենխել (Fennel, Фенхель, Foeniculum)
0
Սխտոր (Garlic, Чеснок, Allium sativum)
0
Կոլրաբի (KohlrabiКольраби, Brassica oleracea var. gongylodes)
0
Դդում (Pumpkin, Тыква, Cucurbita)
0
Երեքնուկ հոլանդական (Dutch clover, Клевер ползучий, Trifolium repens)
0

Խաղողի համար թույլ վնասակար հարևան բույսեր

Բադրիջան (Eggplant, Баклажаны, Solanum)
-2
Սրոհունդ (Hypericum, Зверобой, Hypericum)
-3
Հովվամախաղ  (Capsella, Пастушья сумка, Capsélla)
-3
Մաղադանոս (Parsley, Петрушка, Petroselínum)
-6
Իշառվույտ (Sweet clover, Донник, Melilotus)
-12
Հարսնախոտ (Physalis, Физалис, Physalis)
-12
Երեքնուկ մարգագետնային (Red clover, Клевер луговой, Trifolium pratense)
-12
Կարտոֆիլ (Potato, Картофель, Solanum tuberosum)
-13
Պղպեղ (Pepper, Перец, Capsicum)
-13
Ուրց (Thymus, Чабрец, Thymus)
-15
Նեխուր (Celery, Сельдерей, Apium)
-18
Քիմիոն (Caraway, Тмин обыкновенный, Carum carvi)
-18
Երիցուկ հոտավետ (Pineappleweed, Ромашка пахучая, Matricária discoídea)
-19
Տամկախոտ (Chickweed, Мокрица, Stellária média)
-20

Խաղողի համար խիստ վնասակար հարևան բույսեր

Խատուտիկ սովորական (Common dandelion, Одуванчик лекарственный, Taráxacum officinále)
-21
Արևածաղիկ (Подсолнечник)
-21
Օշինդր սովորական (Common mugwort, Полынь обыкновенная, Artemísia vulgáris)
-21
Մամրիչ (Clematis, Клематис, Clematis)
-21
Եղինջ այրող (Annual nettle, Крапива жгучая, Urtíca úrens)
-23
Եզան լեզու (Plantains, Подорожник, Plantago)
-23
Վաղենակ դեղային (Pot marigold, Ноготки лекарственные, Calendula officinalis
-23
Դաշտավլուկ (Kentucky bluegrass, Мятлик луговой (газонная трава), Poa pratensis)
-24
Տերեփուկ կապույտ (Cornflower,Василёк синий, Centauréa cyánus)
-24
Կանեփ (Cannabis, Конопля посевная, Cánnabis satíva)
-24
Կղմուխ, Հղինեի խոտ (InulaДевясил, Inula)
-25
Հազար մշակովի (Lettuce, Салат-латук (листовой), Lactūca sātiva)
-25
Պրաս (Leek, Лук-порей, Āllium pōrrum)
-28
Սիզախոտ (Couch grass, Пырей ползучий, Elytrígia répens)
-28
Լոլիկ (Tomato, Томаты, Solanum lycopersicum)
-30
Սոխ կտրող (Chives, Лук-резанец, Állium schoenoprásum)
-30
Կտավախոտ սովորական (Common toadflax, Льнянка обыкновенная, Linaria vulgaris)
-31
Լվածաղիկ (Tansies, Пижма, Tanacetum)
-32
Եզան լեզու մեծ (Broadleaf plantain, Подорожник большой, Plantago major)
-33
Կծվիչ սովորական (HorseradishХрен, Armoracia rusticana)
-35
Ճնճղապաշար (Common Knotgrass, Горец птичий, Polygonlum aviculare)
-35
Դառը օշինդր (Absinthe, Полынь горькая, Artemísia absínthium)
-41
Պատատուկ դաշտային (Field bindweed, Вьюнок полевой, Convolvulus arvensis)
-41
Եգիպտացորեն (Maize, Кукуруза, Zea mays)
-42
Սև մորմ (Black nightshade, Паслён чёрный), Solanum nígrum)
-42
Հազարատերևուկ (Yarrow, Тысячелистник, Achillea millefolium)
-45

Մոմաբաղեղ

waxplantՄոմաբաղեղը (Հոյա) (անգլ.՝  Waxplant, Waxvine, Waxflower, Hoya, ռուս.՝ Хойя, լատ.՝ Hoya), պատկանո ւմ է թունաթափազգիների (Asclepiadaceae) ընտանիքին։ Հայրենիքը հարավային ու հարավարևելյան Ասիան, Ավստրալիան, Պոլինեզիան են:

Կենսաբանական նկարագիր

Սենյակային, մագլցող բույսերից մեկն է։ Տերևները մսոտ են ու հաստ։ Աստղաձև, վարդագույն, բուրավետ ծաղիկները, որոնք հովանոցաձև դասավորված են ծաղկակոթունի վրա, չափազանց գեղեցիկ են և կարծես մոմից պատրաստված լինեն։ Պսակաթերթիկների վրա արտաթորվող մեղրանման հեղուկի կաթիլները ալմաստի նման փայլփլում են արևի ճառագայթների տակ։ Մշակության մեջ գլխավորապես հանդիպում է մոմաբաղեղը (H.carnosa R.Br.), որի երկարությունը հասնում է մոտավորապես 6 մ-ի։ Հաստ, ձվաձև կաշենման տերևները փայլուն են, կանաչադեղնավուն երանգով։ Փոքրիկ աստղաձև ծաղիկները սպիտակ են, վարդագույն կենտրոնով, արձակում են ուժեղ, դուրեկան բուրմունք։ Ծաղկաթափից հետո ծաղկակոթուները չպետք է հեռացնել, քանի որ հետագա տարիներին դրանց վրա բացվում են նոր ծաղիկներ։ Ցողունը բարակ և թույլ է, այդ պատճառով բույսը բարձրացնում և փռում են պատաճաղերի վրա։

Մշակում

Մոմաբաղեղը ամառվա ընթացքում պահվում է պատշգամբում, կիսաստվերի տակ։ Այս շրջանում պետք է ջրել առատ և բույսը հաճախակի ցողել գոլ ջրով։ Բարձր արդյունք է տալիս թռչնաղբի կամ գոմաղբի հեղուկով սնուցելը։ Ձմռանը խորհուրդ է տրվում թաղարները տեղավորել լույսին մոտ, 16-18° ջերմության պայմաններում ջրելով չափավոր և սակավ։ Գարնանը պետք է բույսերը վերատնկել, երիտասարդները տարին մեկ անգամ, իսկ տարիքավորները՝ 2-3 տարին մեկ։ Հողախառնուրդ պատրաստելու համար կարելի է վերցնել 3 մաս ճմահող կամ այգու հող, 1 մաս տերևահող, 1 մաս գոմաղբ և 1 մաս ավազ։ Բազմացվում է սերմերով և կտրոններով։ Արմատակալեցված կտրոնները սկզբնական շրջանում բավական դանդաղ են աճում։ Առատ ծաղկումը սկսում է 4-5 տարեկան հասակից։ Բնակարանային պայմաններում մշակվող մոմաբաղեղը կարող է ապրել տասնյակ տարիներ։

Մոմաբաղեղի ամենատարածված տեսակներն են՝

Hoya_carnosaՄոմաբաղեղ մսեղը, Хойя мясистая, Hoya carnosa

 

 

 

Hoya_bellaՄոմաբաղեղ չքնաղը, Хойя прекрасная, Hoya bella

 

 

 

Hoya_imperialisՄոմաբաղեղ վեհաշուքը, Хойя величественная, Hoya imperialis

 

 

 

Hoya_multifloraՄոմաբաղեղ բազմածաղկավորը, Хойя многоцветковая, Hoya multiflora

 

 

 

Hoya_parvifloraՄոմաբաղեղ մանրածաղիկ, Хойя мелкоцветковая, Hoya parviflora

 

 

 

Hoya_linearisՄոմաբաղեղ լինեարիս, Хойя Линеарис, Hoya linearis

 

 

 

Հղումներ

Այգածաղիկ

Ipomoea-purpureaԱյգածաղիկ (լատ.՝ Ipomoea), ցայգածաղիկ, պատատուկազգիների ընտանիքի միամյա, բազմամյա խոտաբույսերի, կիսաթփերի, թփերի, հազվադեպ՝ ջրային բույսերի ցեղ։

Հայտնի է մոտ 500, Հայաստանում մշակության մեջ՝ այգածաղիկ մանուշակագույնը (Ipomoea purpurea), որն ունի բազմաթիվ տարատեսակներ։

Արտաքին կառուցվածք

Փաթաթվող կամ փռվող բույս է, բարձրությունը՝ մինչև 3 մ։ Տերևները հասարակ են, սրտաձև, ձվաձև, փետրաձև, ամբողջական կամ մատնաձև բլթակավոր։ Ծաղիկները մեկական են, ձագարաձև, ագիտակ, վարդագույն, կարմիր, մանուշակագույն, կապույտի գրեթե բոլոր երանգներով։ Ծաղկում է հուլիսից մինչև ուշ աշուն։ Ծաղիկները բացվում են վաղ առավոտյան և երեկոյան ժամերին։ Պտուղը եռաբուն տուփիկ է, սերմերը՝ բաց դեղնավուն կամ սև, եռանկյունաձև։

Նշանակություն

Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են օրինակ՝ այգածաղիկ լուծողականը (Ipomoea pyrga)։ Սննդի մեջ օգտագործում են այգածաղիկ ջրային (Ipomoea aquatica) և այգածաղիկ բաթաթ (Ipomoea batatus) տեսակները։ Վերջինս հարուստ է օսլայով և կոչվում է նաև քաղցր կարտոֆիլ։

BlueMorningGloryԱյգածաղիկ մանուշակագույն (անգլ․՝ Тhe common morning-glory, tall morning-glory, purple morning glory,  ռուս․՝ Ипомея пурпурная, լատ․՝ Ipomoea purpurea)

https://en.wikipedia.org/wiki/Ipomoea_purpurea

 

 

 

Ipomoea-quamoclit-Cypress-VineԱյգածաղիկ քուամոկլիտ (անգլ․՝ cypress vine, cypressvine morning glory, cardinal creeper, cardinal vine, star glory or hummingbird vine, ռուս․՝ Ипомея квамоклит, լատ․՝ Ipomoea quamoclit)

https://en.wikipedia.org/wiki/Ipomoea_quamoclit

 

 

ipomoea_horsfalliaeԱյգածաղիկ Հորսթֆալի (անգլ․՝ Lady Doorly’s morning glory, ռուս․՝ Ипомея Хорстфалла, լատ․՝ Ipomoea horsfalliae)

https://en.wikipedia.org/wiki/Ipomoea_horsfalliae

 

 

 

 

batat_250x250Բաթաթ (անգլ.՝ Sweet potato, ռուս.՝ Батат, լատ.՝ Ipomoea batatas)

 

 

 

 

 

Հղումներ

Բեգոնիա

BegoniaԲեգոնիա (փղականջ, անգլ.՝ Begonia, ռուս.՝ Бегония, լատ.՝ Begonia), բեգոնազգիների ընտանիքի մշտադալար կամ տերևաթափ բազմամյա խոտաբույսերի, կիսաթփերի, լիանների, երբեմն՝ սուկուլենտ բույսերի ցեղ։ Հայտնի է 1000 (այլ տվյալներով՝ 800) տեսակ։ ՀՀ-ում տարածված են բազմաթիվ գեղազարդիչ տեսակներ, որոնք օգտագործվում են ծաղկային ձևավորումներում և բնակարաններում աճեցնելու համար։

 

 

Հղումներ